ผลกระทบของการรักษามะเร็งต่อภาวะโภชนาการ

ผลกระทบของการรักษามะเร็งต่อภาวะโภชนาการ

Thai-Otsuka-22A-1200x900

โดยมากวิธีการรักษามะเร็งซึ่งมีผลต่อภาวะโภชนาการ ได้แก่

การผ่าตัด

สำหรับการรักษามะเร็งด้วยวิธีการผ่าตัดนั้น โดยมากมักทำในผู้ป่วยที่โรคมะเร็งยังอยู่เฉพาะที่ตำแหน่งเริ่มต้น เช่น มะเร็งระยะ ที่ 1 หรือในกรณีที่มีการแพร่กระจายไปยังเนื้อเยื่อข้างเคียง หรือลุกลามไปยังอวัยวะต่างๆ ในระยะต้นๆเท่านั้น ดังนั้น ในการรักษามะเร็ง จะมีการรักษาด้วยวิธีการให้ยาเคมีบำบัดหรือรังสีรักษาร่วมด้วย เพื่อให้ได้ผลในการรักษาที่ดีที่สุด

ผู้ป่วยมะเร็ง หลังผ่าตัดจำเป็นต้องได้รับพลังงานและสารอาหารให้เพียงพอ จากอาหารทั้ง 5 หมู่ ประกอบด้วย ข้าว/แป้ง/ธัญพืช ผัก ผลไม้ เนื้อสัตว์/นม หรือผลิตภัณฑ์นม และไขมันที่ดี โดยเฉพาะอย่างยิ่งสารอาหารจำพวกโปรตีน เนื่องจากโปรตีนเป็นส่วนประกอบของโครงสร้างเนื้อเยื่อต่างๆในร่างกาย หากผู้ป่วยได้รับโปรตีนอย่างเพียงพอและมีคุณภาพดี ได้แก่ ไข่ นม เนื้อสัตว์ไขมันต่ำ จะส่งผลที่ดีในการซ่อมแซม รักษาเนื้อเยื่อที่เกิดการอักเสบ เสริมสร้างภูมิคุ้มกันให้กับร่างกาย ป้องกันการติดเชื้อ อีกทั้งยังช่วยให้ร่างกายตอบสนองการรักษาด้วยยาเคมีบำบัด และการฉายรังสีได้ดีขึ้น รวมถึงช่วยให้บาดแผลหายเร็วขึ้นในผู้ป่วยที่ได้รับการผ่าตัด ซึ่งหากขาดโปรตีน ร่างกายจะใช้เวลานานมากกว่าเพื่อจะฟื้นตัวดังเดิม     

เคมีบำบัด

การรักษาด้วยเคมีบำบัดเป็นการใช้ยาหรือสารเคมีเพื่อฆ่าเซลล์มะเร็ง ในรูปแบบยารับประทานหรือยาสำหรับฉีดเข้าเส้นเลือด  โดยยาเคมีจะเข้าไปทำลายเฉพาะเซลล์ที่มีคุณสมบัติในการแบ่งตัว โดยเฉพาะเซลล์มะเร็งที่มีการแบ่งตัวได้อย่างรวดเร็ว แต่เนื่องจากยาเคมีบำบัดไม่ได้ออกฤทธิ์จำเพาะเจาะจงที่เซลล์มะเร็งเท่านั้น จึงอาจส่งผลกระทบต่อเซลล์ปกติทั่วไปและการทำงานของอวัยวะอื่นๆ โดยเฉพาะเซลล์ที่มีการแบ่งตัวเร็วๆ เช่น เซลล์เยื่อบุในช่องปาก เซลล์เยื่อบุลำไส้  เซลล์รากผม และเซลล์ไขกระดูก ทำให้เกิดอาการข้างเคียง เช่น คลื่นไส้ อาเจียน ปากอักเสบ เบื่ออาหาร ภูมิต้านทานต่ำ ท้องเสีย ผมร่วง ซึ่งอาการเหล่านี้จะมากหรือน้อยขึ้นกับชนิดของยา ความแข็งแรงของร่างกาย และความพร้อมด้านจิตใจของผู้ป่วย

ผลข้างเคียงของยาเคมีบำบัด จากการทำลายเซลล์ที่มีคุณสมบัติในการแบ่งตัว ได้แก่ เซลล์เยื่อบุในช่องปาก เซลล์เยื่อบุหลอดอาหาร เซลล์เยื่อบุกระเพาะอาหาร และเซลล์เยื่อบุลำไส้  ซึ่งส่งผลโดยตรงต่อการกินอาหารของผู้ป่วย ทำให้กินอาหารได้น้อยลงดังนี้

  • คลื่นไส้ อาเจียน เกิดจากยาเคมีบําบัดไปกระตุ้นศูนย์ควบคุมการอาเจียนที่อยู่ในสมองโดยตรง แล้วส่งกระแสประสาทมายังกระเพาะอาหารให้เกิดอาการคลื่นไส้ ขย่อน และอาเจียน ความรุนแรงของอาการมากหรือน้อยขึ้นอยู่กับชนิด ปริมาณของยาเคมีบําบัด
  • เบื่ออาหาร เนื่องจากยาเคมีบำบัดมีผลทำให้การรับรสอาหารเปลี่ยนแปลง ความอยากรับประทานอาการลดลง
  • มีแผลในปาก เกิดเนื่องจากยาเคมีบำบัดมีผลต่อการแบ่งตัวของเซลล์เยื่อบุช่องปาก และหลอดอาหาร ทำให้มีอาการปากแห้ง มีแผล เจ็บคอและกลืนอาหารลำบาก  ทำให้กินอาหารได้น้อยลง และเสี่ยงต่อการติดเชื้อได้ง่าย
  • ท้องอืด มีแก๊สในกระเพาะ ท้องเสีย ท้องผูก ซึ่งเกิดจากการย่อย และดูดซึมอาหารที่ลดลง

รังสีรักษา

การฉายแสง หรือที่การฉายรังสี เป็นประเภทหนึ่งของรังสีรักษา (Radiotherapy) ที่ใช้สำหรับบำบัดรักษาโรคมะเร็ง โดยใช้รังสีพลังงานสูงฉายไปตำแหน่งของเซลล์มะเร็งเพื่อทำลายกลุ่มก้อนเซลล์มะเร็งนั้น ทั้งนี้การรักษาโรคมะเร็งด้วยวิธีการฉายรังสีจะขึ้นกับระยะของโรคมะเร็ง ชนิดของโรคมะเร็ง และสุขภาพของผู้ป่วยเอง ผลกระทบของการรักษาแบบฉายแสงต่อการกินอาหารนั้น ขึ้นอยู่กับบริเวณที่ทำการรักษา ได้แก่

  • การฉายรังสีบริเวณศีรษะและลำคอ ผลข้างเคียงทำให้มีอาการแสบปากแสบคอ ปากแห้ง การรับรสผิดปกติ คลื่นไส้ อาเจียน
  • การฉายรังสีบริเวณทรวงอก มีอาการเจ็บเวลากลืน หลอดอาหารอักเสบ
  • การฉายรังสีบริเวณช่องท้องและท้องน้อย เกิดผลข้างเคียงทำให้รู้สึกผะอืดผะอม คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย ดูดซึมสารอาหารได้ลดลง
Mascot-love-1200x1200